Development of Psychology in India

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಮತ್ತು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಕ್ರಮೇಣವಾಗಿ ನಡೆದಿದ್ದು, ಶಿಕ್ಷಣ, ವೈದ್ಯಕೀಯ, ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.

• 1905: ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ವಿಷಯವಾಗಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು.
• 1925: Indian Psychological Association (IPA) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗಿ Indian Journal of Psychology ಪ್ರಕಟಣೆ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
• 1940: ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿ Lumbini Park Mental Hospital ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• 1945: ರಕ್ಷಣಾ ಸಂಶೋಧನೆಯಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ವಿಭಾಗ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದು 1949ರಲ್ಲಿ Defense Science Organization‌ನ ಭಾಗವಾಯಿತು.
• 1955: ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ National Institute of Mental Health and Neurosciences (NIMHANS) ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• 1962: Indian Academy of Applied Psychology (IAAP) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು. ಇದೇ ವರ್ಷ ರಾಂಚಿಯಲ್ಲಿ ಮಾನಸಿಕ ಆಸ್ಪತ್ರೆಯೂ ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು.
• 1968: Indian Association of Clinical Psychologists ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.
• 1989: National Academy of Psychology (NAOP) ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಯಿತು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ. ಬಡತನ, ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ, ತಾರತಮ್ಯ, ಸಮಾಜೀಕರಣ, ನೈತಿಕತೆ, ಸಂಘಟನಾ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಲಿಂಗ ಸಂಬಂಧಿತ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ನಾಯಕತ್ವ, ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಗುಣಮುಖತೆ ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾರೆ ಕ್ಷೇಮಾಭಿವೃದ್ಧಿಯಂತಹ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.

ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು

ವರ್ಷಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ವಿಶೇಷ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖವಾದವು ಕೆಳಗಿನಂತಿವೆ.

1. ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (General Psychology)

ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಮಾನವ ವರ್ತನೆಯ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ವಗಳು ಮತ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಗಮನ, ಗ್ರಹಿಕೆ, ಪ್ರೇರಣೆ, ಭಾವನೆ, ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ, ಕಲಿಕೆ, ಸ್ಮರಣೆ, ಮರೆವು ಮತ್ತು ತಾರ್ಕಿಕ ಚಿಂತನೆಯಂತಹ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಇದು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಎಲ್ಲಾ ಮಾನವರಿಗೂ ಅನ್ವಯವಾಗುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಕಂಡುಹಿಡಿಯುವುದು ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ಉದ್ದೇಶ. ಆದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಇತರ ಶಾಖೆಗಳಿಗೆ ಆಧಾರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

2. ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Developmental Psychology)

ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಗರ್ಭಾವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಬಾಲ್ಯ, কৈಶೋರಾವಸ್ಥೆ, ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದವರೆಗೆ ಹೇಗೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮಕ್ಕಳ ಬೆಳವಣಿಗೆ, কৈಶೋರಾವಸ್ಥೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ಪ್ರೌಢಾವಸ್ಥೆಯ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ವೃದ್ಧಾಪ್ಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇದರ ಅಧ್ಯಯನದ ಪ್ರಮುಖ ವಿಷಯಗಳಾಗಿವೆ. ವೃದ್ಧಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ Alzheimer’s ಮತ್ತು Parkinson’s ಮುಂತಾದ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ಕುರಿತು ಕೂಡ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

3. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Social Psychology)

ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಸಾಮಾಜಿಕ ಗುಂಪಿನ ಸದಸ್ಯನಾಗುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ, ಸಾಮಾಜಿಕೀಕರಣ, ಗುಂಪುಗಳ ನಡುವಿನ ಮತ್ತು ಗುಂಪಿನೊಳಗಿನ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪರಿಸರವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ವರ್ತನೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಜನರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ, ಮನೋಭಾವ, ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ, ಅನುಸರಣೆ, ವಿಧೇಯತೆ, ಸಹಕಾರ, ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಗುಂಪು ನಿರ್ಧಾರ, ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿ ಮುಂತಾದ ವಿಷಯಗಳು ಇದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ.

4. ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Abnormal Psychology)

ಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ತನೆಯಿಂದ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುವ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಯ, ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆಗಳು, ಸ್ಮರಣೆಯ ವ್ಯತ್ಯಯ, ಭ್ರಮೆಗಳು, ಚಿಂತನೆಯ ಅಸಂಗತತೆ ಹಾಗೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ವರ್ತನೆಗಳಂತಹ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಇದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಇದರ ಪ್ರಮುಖ ವಿಭಾಗಗಳು:

(i) ಮನೋನರೋಸಿಸ್ (Psychoneurosis/Neuroses):
ದೈನಂದಿನ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ಎದುರಿಸಲು ಕಷ್ಟವಾಗುವಂತಹ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿತಿಗಳು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅಪಾಯವಿಲ್ಲದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿಯೂ ಅತಿಯಾದ ಭಯ ಉಂಟಾಗುವ phobia.

(ii) ಸೈಕೋಸಿಸ್ (Psychoses):
ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮಾನಸಿಕ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ವ್ಯತ್ಯಯ ಉಂಟಾಗಿ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯ ಗ್ರಹಿಕೆ ಬದಲಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, schizophrenia.

(iii) ಮನೋ-ಶಾರೀರಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು (Psychophysiological/Psychosomatic Disorders):
ಮಾನಸಿಕ ಒತ್ತಡ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡವು ಅಲ್ಸರ್, ಆಸ್ತಮಾ, ಮೈಗ್ರೇನ್, ರಕ್ತದೊತ್ತಡ ಮತ್ತು ಚರ್ಮದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರಬಹುದು.

ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಇಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಕಾರಣಗಳು, ಲಕ್ಷಣಗಳು, ವರ್ಗೀಕರಣ, ನಿರ್ಣಯ ಮತ್ತು ಚಿಕಿತ್ಸೆಯ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

5. ಪ್ರಾಣಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Animal Psychology)

ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ತನೆ ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು ಪ್ರಾಣಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಕಲಿಕೆ, ಸ್ಮರಣೆ, ಭಾವನೆ, ಪ್ರೇರಣೆ, ತಾರ್ಕಿಕತೆ ಮತ್ತು ಮೆದುಳಿನ ಕಾರ್ಯಗಳಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲಕ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವರ್ತನೆಯ ಅಧ್ಯಯನವು ಮಾನವ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.

ಅದೇ ರೀತಿ ಅನುವಂಶಿಕತೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರವು ವರ್ತನೆಯ ಮೇಲೆ ಬೀರುವ ಪರಿಣಾಮ, ವಯಸ್ಸಾಗುವಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಾನಸಿಕ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಲು ಪ್ರಾಣಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ.

6. ವೈದ್ಯಕೀಯ/ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Clinical Psychology)

ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ನಿರ್ಣಯ ಹಾಗೂ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿದೆ.

ಮಾನಸಿಕ ಅಸ್ವಸ್ಥತೆಗಳು, ವರ್ತನಾ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು, ವ್ಯಸನಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಮಾನಸಿಕ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮನೋವೈದ್ಯ (Psychiatrist) ವೈದ್ಯಕೀಯ ತರಬೇತಿ ಪಡೆದ ತಜ್ಞರಾಗಿದ್ದು, ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಔಷಧಿಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಬಹುದು. ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸೈಕಾಲಜಿಸ್ಟ್ ಮಾನಸಿಕ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನ, ಮಾನಸಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು, ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮತ್ತು psychotherapy ಮುಂತಾದ ವಿಧಾನಗಳ ಮೂಲಕ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರ್ಯಗಳು:

1. ಮಾನಸಿಕ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ನಡೆಸಿ ಫಲಿತಾಂಶಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದು.
2. Psychotherapy ಮತ್ತು ಸಮಾಲೋಚನೆ ನೀಡುವುದು.
3. ಕ್ಲಿನಿಕಲ್ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನೆ ನಡೆಸುವುದು.

7. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Educational Psychology)

ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಕಲಿಕೆಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅನ್ವಯಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ.

ಕಲಿಕೆ, ಸ್ಮರಣೆ, ಗಮನ, ಪ್ರೇರಣೆ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳು, ಶಿಕ್ಷಕ-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಸಂಬಂಧ, ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಂದುಳಿದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಹಾಗೂ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಇದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಶಿಕ್ಷಣದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸಲು ಕಲಿಕಾ ವಿಧಾನಗಳು, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ (feedback), ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ, reinforcement, ಬಹುಮಾನ ಮತ್ತು ಇತರ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವಿಧಾನಗಳ ಬಳಕೆಗೆ ಇದು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

8. ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Industrial Psychology)

ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಾನವರ ವರ್ತನೆ, ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುವ ಕ್ಷೇತ್ರವೇ ಕೈಗಾರಿಕಾ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ.

ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ತರಬೇತಿ, ಕೆಲಸದ ಪ್ರೇರಣೆ, ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಮನೋಬಲ, ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡ, ಉತ್ಪಾದಕತೆ, ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳು, ಸಂವಹನ, ಗೈರುಹಾಜರಿ, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಸಂಘರ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾನವ ಸಂಬಂಧಗಳಂತಹ ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಇದು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗಿಗಳ ಅಗತ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳಿಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೆಲಸದ ವಾತಾವರಣ ಮತ್ತು ಉಪಕರಣಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿಯೂ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಉದ್ಯೋಗಿಯು ತನ್ನ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕಾದ ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥಿತ ಅಧ್ಯಯನವನ್ನು Job Analysis ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು

ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಇತರ ವಿಷಯಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿತವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಹೊಸ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ರೂಪುಗೊಂಡಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ:

• ವಿಮಾನಯಾನ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Aviation Psychology)
• ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Space Psychology)
• ಸೈನಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Military Psychology)
• ನ್ಯಾಯವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Forensic Psychology)
• ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Rural Psychology)
• ಮಹಿಳಾ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Psychology of Women)
• ರಾಜಕೀಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Political Psychology)
• ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Engineering Psychology)
• ವ್ಯವಸ್ಥಾಪನಾ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Managerial Psychology)
• ಸಮುದಾಯ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ (Community Psychology)

ಹೀಗೆ, ಮನೋವಿಜ್ಞಾನವು ಕೇವಲ ಮಾನಸಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕೈಗಾರಿಕೆ, ಸಮಾಜ, ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ, ನ್ಯಾಯಾಂಗ, ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಂತಹ ಅನೇಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತಿದೆ.